داشته‌اند با فرهنگ و دانش و دعوت شايسته ، به مقابلهء آنها برخيزند . اما چنين كارى در صورتى كه دانشمندان اسلامى و كتابهاى علمى آنان از بين مىرفت ، امكان‌پذير نبود . ازاين‌رو خواجه نصير الدين طوسى ، رصدخانه مراغه را وسيله‌اى براى گردآورى شمار زيادى از دانشمندان و حفظ جان آنان كرد ، همچنان كه در جهت حفظ گردآورى كتابهاى علمى دانشمندان تلاش نمود . نتيجهء اين حركت آن شد كه روند جريانات طور ديگرى رقم به خورد و مغولها تبديل به مسلمانانى مدافع اسلام شوند » . « 1 » دكتر مصطفى جواد مىگويد : « خواجه نصير الدين طوسى خود را به هلاكو خان نزديك كرد تا اولا : جان خودش را نجات دهد ثانيا : معجزهء قرن هفتم را بيافريند ؛ يعنى : نشر علوم در شرق و تأسيس اولين آكادمى علمى به معناى علمى جديدى كه از كلمهء eimedaca فهميده مىشود ؛ و برپايى بزرگترين رصدخانهء شناخته شده در شرق و ايجاد اولين دانشگاه حقيقى از نوع امروزى آن‌كه كلمهء

--> ( 1 ) - دكتر جعفر خصباك ، وضع مسلمانان در اوان حملهء مغول را چنين توصيف كند : در آن زمان اكثر مسلمانان ارزشهاى معنوى را كه امروزه ايدئولوژى مىگويند و يكديگر را به هم پيوند مىدهد ، از دست داده بودند . در آن عصر ، اسلام به مثابهء مهم‌ترين عامل وحدت‌بخش و بسيج توده‌ها ، به يك فرهنگ و روش زندگى صرف تبديل شده ، قدرت انقلابى قبلى خود را از دست داده ، بر اكثر مسلمانان روحيهء تسليم در مقابل قضا و قدر مستولى شده بود . به نظر ما اين ، همان چيزى است كه خواجه نصير الدين طوسى به درستى دريافته بود . لذا براى دگرگونى و ايجاد انقلاب در جامعهء مسلمانان برنامه‌ريزى كرد و به اهداف و مقاصدش دست يافت .